"Kurum kültürü davranışları şekillendirir" sözünü sıkça duyarız.
Belki de mesele tam olarak bu değildir.
Çünkü kültür, doğrudan davranış üretmez.
Daha çok; hangi davranışların görünür olacağını, hangilerinin ödüllendirileceğini ve hangilerinin zamanla sönümleneceğini belirleyen bir "alan" oluşturur.
Peki bu alan insanı nasıl dönüştürür?
1. İnsanlar davranışlarını sıfırdan inşa etmez
Bireyler yeni bir kuruma sadece bilgi ve deneyimlerini değil, geçmişte geliştirdikleri uyum stratejilerini de getirir.
Bir yerde sürekli inisiyatif alan bir çalışan, başka bir kurumda tamamen sessizleşebilir.
Bu durum kişilik değişiminden değil, bağlama verilen adaptif (uyumsal) yanıtlardan kaynaklanır.
2. Kültür, görünmez bir ödül sistemi yaratır
Sistem, çalışana sürekli sessiz sinyaller gönderir:
- "Burada ne takdir ediliyor?"
- "Hangi davranışlar risk taşıyor?"
- "Hangileri görünmez kalıyor?"
Zamanla insanlar yazılı kurallardan çok, bu görünmez sinyallere uyum göstermeye başlar.
3. Psikolojik güvenlik davranış kapasitesini belirler
İnsanlar kendilerini güvende hissetmediklerinde gelişmeye değil, korunmaya yönelir.
Savunmacı davranışlar artar. "Hata yapmamak", "değer yaratmanın" önüne geçmeye başlar.
Psikolojik güvenliğin yüksek olduğu ortamlarda ise insan yalnızca rahat hissetmez; aynı zamanda sorumluluk alır ve daha geniş bir davranış repertuarı sergiler.
4. Rol ile benlik birbirine karışır
İşin en derin boyutu ise burasıdır.
Zaman içinde bireyler, kurumun ödüllendirdiği adaptif davranışları kendi karakterlerinin doğal bir parçası sanmaya başlayabilir.
Oysa bazen "kişilik" dediğimiz şey, uzun süre maruz kalınan sistemlerin ürettiği bir adaptasyondan ibaret olabilir.
Özetle; Kurum kültürünün en güçlü etkisi davranış üretmek değil, hangi davranışların o sistem içinde yaşayabileceğine karar vermesidir.
Ve bir lider, bir sistem tasarımcısı ya da bir çalışan olarak sormamız gereken asıl soru şudur:
İnsan gerçekten kendisi olarak mı var oluyor, yoksa sistemin optimize ettiği bir versiyonuna mı dönüşüyor?
Sizce organizasyonlarımız bizi büyütüyor mu, yoksa bizi belirli bir kalıba mı optimize ediyor?